Jak bezpieczne jest twoje nurkowanie?

- polish andrzej g├│rnicki human factors psychological safety May 12, 2020

Co dla ciebie oznacza termin bezpieczny? S┼éownik definiuje to s┼éowo jako „chroniony przed lub nienara┼╝ony na niebezpiecze┼ästwo lub ryzyko; prawdopodobnie nie zostanie skrzywdzony ani zagubiony”. W kontek┼Ťcie nurkowania cz─Östo my┼Ťlimy o zagro┼╝eniach fizycznych. Mog─ů one obejmowa─ç chorob─Ö dekompresyjn─ů, obra┼╝enia wywo┼éane przez zwierz─Öta, oddzielenie od zespo┼éu/┼éodzi, zapl─ůtanie si─Ö, zgubienie w systemie jaski┼ä lub brak gazu. S─ů to mo┼╝liwe negatywne sytuacje, którymi powinni┼Ťmy si─Ö martwi─ç. Wiele z nich zosta┼éo opisanych w opracowaniu naukowym DAN z 2008 r. (Typowe przyczyny ┼Ťmiertelnych wypadków nurkowych na obiegach otwartych), w którym badano czynniki wyzwalaj─ůce zdarzenia i urazy, powoduj─ůce kalectwo oraz ┼Ťmier─ç podczas nurkowania. Dlatego nale┼╝y je zdecydowanie uwzgl─Ödni─ç w naszym zarz─ůdzaniu ryzykiem i planowaniu nurkowania.

Ale co z inn─ů form─ů bezpiecze┼ästwa? Form─ů, któr─ů Google w ramach projektu Arystoteles zidentyfikowa┼é jako kluczow─ů cech─Ö wysokowydajnych zespo┼éów i bez której nic innego tak naprawd─Ö nie mia┼éo znaczenia. Form─ů, o której profesor Amy Edmondson napisa┼éa wiele ksi─ů┼╝ek i artyku┼éów w Harvard Business Review, podkre┼Ťlaj─ůc, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie ta forma umo┼╝liwia nieznaj─ůcym si─Ö zespo┼éom zebranie si─Ö i skuteczne dzia┼éanie. Form─ů, której brak doprowadzi┼é do upadku organizacji i firm takich jak Kodak, Blockbuster i Radio Shack? A jednak jest to równie┼╝ forma, która jest równie istotna w nurkowaniu rekreacyjnym, technicznym, naukowym i wojskowym, poniewa┼╝ obejmuje interakcje jednostek w ┼Ťrodowisku spo┼éecznym. Pami─Ötajmy, ┼╝e nie chodzi tu tylko o kwesti─Ö „nurkowania zespo┼éowego”, ale te┼╝ o form─Ö bezpiecze┼ästwa szczególnie istotn─ů dla instruktorów i studentów, kandydatów na instruktorów i trenerów instruktorów, a nawet kolegów instruktorów wewn─ůtrz organizacji.

Ta forma bezpiecze┼ästwa, to bezpiecze┼ästwo psychiczne. Rzadko, je┼Ťli w ogóle, jest przedmiotem szkolenia nurka. To nie to samo co zaufanie, ani nie to samo, co Just Culture (wi─Öcej informacji na ten temat mo┼╝na znale┼║─ç na ko┼äcu niniejszego tekstu). Jednak obecno┼Ť─ç lub brak bezpiecze┼ästwa psychicznego, mo┼╝e by─ç ró┼╝nic─ů, dos┼éownie, pomi─Ödzy ┼╝yciem a ┼Ťmierci─ů.

Bezpiecze┼ästwo psychiczne zespo┼éu definiuje si─Ö jako wspólne przekonanie, ┼╝e zespó┼é jest bezpieczny do podejmowania interpersonalnego ryzyka – w gruncie rzeczy czy b─Öd─Ö zmuszony czu─ç si─Ö g┼éupio, zawstydzony, krytykowany lub zniewa┼╝ony, za zadawanie pyta┼ä lub przedstawienie swojego stanowiska? W wi─Ökszo┼Ťci przypadków przekonanie to jest milcz─ůce, tzn. jest traktowane jako co┼Ť oczywistego i nie jest przedmiotem bezpo┼Ťredniej uwagi ze strony osób ani zespo┼éu. Co wa┼╝ne, chocia┼╝ milcz─ůce przekonania o normach interpersonalnych lub kulturze s─ů czasem jawnie (otwarcie) omawiane w zespole, zwracanie na nie uwagi zespo┼éów, tzn. ich wyra┼╝anie, nie zmienia istoty bezpiecze┼ästwa psychicznego zespo┼éu. Kiedy bezpiecze┼ästwo psychiczne jest wysokie, ludzie bior─ů na siebie wi─Öksz─ů odpowiedzialno┼Ť─ç i anga┼╝uj─ů wi─Öcej zasobów, wk┼éadaj─ů wi─Öcej wysi┼éku w dane zadanie (ile wysi┼éku ludzie musz─ů w┼éo┼╝y─ç w porównaniu do tego, co zastosuj─ů).

W swojej niedawno opublikowanej ksi─ů┼╝ce „Cztery etapy bezpiecze┼ästwa psychologicznego” (Four Stages of Psychological Safety) dr Timothy Clark stwierdza, ┼╝e bezpiecze┼ästwo psychiczne jest stanem, w którym czujesz si─Ö (1) cz─Ö┼Ťci─ů grupy, zespo┼éu, (2) bezpieczny, aby si─Ö uczy─ç, (3) bezpieczny, aby da─ç swój wk┼éad i (4) bezpieczny, aby podejmowa─ç wyzwanie. Jego ksi─ů┼╝ka pokazuje, jak poruszamy si─Ö po tych czterech etapach. Podsumowanie tych etapów i ich znaczenie dla nurkowania znajduje si─Ö poni┼╝ej.

Etap 1 to nieformalne przyj─Öcie do zespo┼éu lub grupy. Musimy zosta─ç zaakceptowani, zanim zajmiemy stanowisko. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e w wielu przypadkach ignorowanie jest gorsze ni┼╝ odrzucanie, a gdy nie mo┼╝na uzyska─ç akceptacji lub aprobaty od innych, nale┼╝y zwróci─ç uwag─Ö na inne ┼Ťrodki, czasem destrukcyjne. Znaczenie tego etapu dla nurkowania jest znamienite. Nurkowanie jest bardzo plemienne i je┼Ťli nosisz niew┼éa┼Ťciw─ů „odznak─Ö” (agencja, sprz─Öt, styl), b─Ödziesz mia┼é trudno┼Ťci z akceptacj─ů, chyba ┼╝e kto┼Ť zapewni tobie bezpiecze┼ästwo psychiczne. Instruktorzy powinni by─ç tego ┼Ťwiadomi, gdy maj─ů do czynienia z uczniami z innych „plemion”, aby nie wyrzuca─ç poza i nie komentowa─ç w sposób obra┼║liwy innych „plemion”.

Etap 2 to bezpiecze┼ästwo uczenia si─Ö. Poczucie bezpiecze┼ästwa, dzi─Öki któremu jeste┼Ťmy w stanie dokona─ç odkrycia, zada─ç pytania, eksperymentowa─ç (spo┼éecznie i technicznie), a nawet pope┼énia─ç b┼é─Ödy. Bez bezpiecze┼ästwa uczenia si─Ö jednostka pozostaje pasywna. Kiedy surowo korygujemy lub krytykujemy innych za ich nauk─Ö (i zwi─ůzane z ni─ů b┼é─Ödy), wówczas poczucie bezpiecze┼ästwa uczniów jest niszczone. Zwi─Ökszaj─ůc bezpiecze┼ästwo uczniów mo┼╝emy budowa─ç zaufanie, odporno┼Ť─ç i niezale┼╝no┼Ť─ç. Rozwijaj─ůc bezpiecze┼ästwo uczniów mo┼╝liwe jest uzupe┼énienie braku pewno┼Ťci siebie jednostki, przez zbudowanie pewno┼Ťci siebie zespo┼éu. W kontek┼Ťcie nurkowania jednym z wyzwa┼ä jest „instruktor utalentowany”, który zapomina, jak to jest by─ç pocz─ůtkuj─ůcym i
„nie wiedzie─ç”, przelatuj─ůc przez szkolenie, aby dotrzyma─ç wyznaczonego terminu. Wr─Öcz przeciwnie. Pozwolenie uczniom na rozwój i bezpieczn─ů pora┼╝k─Ö, umo┼╝liwi im uwolnienie wi─Öcej dedykowanego, nadobowi─ůzkowego wysi┼éku i w efekcie pozwoli osi─ůgn─ů─ç wi─Öcej.

Etap 3 to zapewnienie bezpiecze┼ästwa uczestników do wnoszenia wk┼éadu. Pojawia si─Ö po tym, jak dana osoba wyka┼╝e si─Ö kompetencjami w zespole lub organizacji – mo┼╝e to by─ç poprzez fizyczn─ů demonstracj─Ö, kwalifikacje lub po┼Ťwiadczenia. Osoba ta otrzymuje nast─Öpnie „pozwolenie” na wnoszenie w┼éasnego wk┼éadu, bez konieczno┼Ťci pytania o zgod─Ö. Jednak pomimo posiadanych referencji jednostka mo┼╝e nie zosta─ç dopuszczona do wnoszenia w┼éasnego wk┼éadu, z powodu niepewno┼Ťci lidera, osobistych lub instytucjonalnych uprzedze┼ä, norm zespo┼éowych lub braku empatii. W kontek┼Ťcie nurkowania mo┼╝e to mie─ç miejsce, gdy uczniowie s─ů na zaj─Öciach, ale nie mog─ů bra─ç udzia┼éu w dyskusji dotycz─ůcej potencjalnie lepszego sposobu robienia czego┼Ť lub gdy instruktorzy wnosz─ů wk┼éad w materia┼éy agencyjne i s─ů zniech─Öcani przez „osob─Ö przewodnicz─ůc─ů”. Oznacza to, ┼╝e uczenie si─Ö w zespole lub organizacji jest ograniczone lub odsuwane.

Etap 4 to zapewnienie bezpiecze┼ästwa osobom kwestionuj─ůcym stan rzeczy – w tym miejscu mo┼╝na zakwestionowa─ç status quo, bez obawy przed odwetem czy reperkusjami lub ryzykiem nara┼╝enia osobistej reputacji lub wiarygodno┼Ťci osób kwestionuj─ůcych. Daje to jednostce pewno┼Ť─ç siebie i pozwala zabra─ç g┼éos, gdy trzeba co┼Ť powiedzie─ç. Istnieje wiele tragicznych przyk┼éadów dotycz─ůcych potrzeby zabrania g┼éosu i zakwestionowania w nurkowania, ale jeden, z którym jestem g┼é─Öboko zwi─ůzany, dotyczy ┼Ťmierci Briana Bugge’a w maju 2018 r. Jest to jedna z tych sytuacji na ┼éodzi, gdzie jeden z uczestników szkolenia rozwa┼╝a┼é w┼éa┼Ťnie odwo┼éanie nurkowania, poniewa┼╝ nie powinno by─ç ono przeprowadzane ten konkretny zaplanowany sposób. By┼éo to tu┼╝ przed tym, jak Brian wyskoczy┼é do wody z ┼éodzi, z zakr─Öconym tlenem w swoim CCR (zarówno Brian, jak i inni uczestnicy kursu, nie zdawali sobie z tego sprawy). Bezpiecze┼ästwo kwestionuj─ůcego nie by┼éo jednak zachowane i nurkowanie odby┼éo si─Ö, a Brian zmar┼é wkrótce po wej┼Ťciu do wody z powodu hipoksji.

Dla mnie najwa┼╝niejszym poziomem bezpiecze┼ästwa psychicznego w nurkowaniu jest ten ostatni – bezpiecze┼ästwo kwestionuj─ůcego, poniewa┼╝ jest to cz─Östo ostatnia szansa, aby zg┼éosi─ç problem, zanim wydarzy si─Ö co┼Ť z┼éego. Cz─Östo powtarzamy „ka┼╝dy mo┼╝e odwo┼éa─ç nurkowanie w dowolnym momencie z dowolnego powodu, bez pytania”, ale w rzeczywisto┼Ťci nie zawsze tak jest. Etapy 1, 2 i 3 mog─ů by─ç obecne, ale bez Etapu 4 kciuk raczej nie pójdzie w gór─Ö, nawet je┼Ťli zdamy sobie spraw─Ö, ┼╝e co┼Ť idzie nie tak. Na poziomie pocz─ůtkuj─ůcym nurek prawdopodobnie nie osi─ůgnie etapu trzeciego, a tym bardziej czwartego! Na pocz─ůtku nurkowie nie zdaj─ů sobie sprawy z tego, czego nie wiedz─ů, wi─Öc jak mog─ů wnie┼Ť─ç swój wk┼éad?

Dlatego w┼éa┼Ťnie efektywna praca zespo┼éowa w nurkowaniu jest dla mnie tak wa┼╝na. Nie dlatego, ┼╝e zadania techniczne, które mo┼╝na wykona─ç w ramach zespo┼éu, mog─ů przekracza─ç mo┼╝liwo┼Ťci nurków solo lub „partnerów nurkowych” / „nurków w tym samym morzu”, ale dlatego, ┼╝e gdy jeste┼Ť cz─Ö┼Ťci─ů zespo┼éu o wysokiej wydajno┼Ťci, poziom bezpiecze┼ästwa psychicznego jest wysoki i dzi─Öki temu mo┼╝na kwestionowa─ç sytuacj─Ö, kiedy trzeba. Okre┼Ťla to równie┼╝, dlaczego potrzebny jest wysoki poziom skutecznego przywództwa w szkoleniu nurków!

Instruktorzy w ramach zaj─Ö─ç rekreacyjnych i instruktorskich musz─ů opracowa─ç poziom pracy zespo┼éowej, poniewa┼╝ instruktorzy oddalaj─ů si─Ö, równie┼╝ pope┼éniaj─ů b┼é─Ödy i musimy stworzy─ç ┼Ťrodowisko, w którym uczniowie lub osoby znajduj─ůce si─Ö na podobnym poziomie, mog─ů zatrzyma─ç lub spowolni─ç ten proces oddalania. Osi─ůgn─ů─ç to mo┼╝na przekazuj─ůc informacje zwrotne w sposób niekrytyczny, oddzielaj─ůc obserwowane dzia┼éanie lub zdarzenie od osoby. Je┼Ťli jedyn─ů informacj─ů zwrotn─ů, któr─ů otrzymujesz jako organizacja, jest co┼Ť powa┼╝nego, co si─Ö nie powiedzie, zg┼éaszane przez formularze kontroli jako┼Ťci (QC), wówczas organizacja nie jest pro-aktywna w zarz─ůdzaniu ryzykiem.

Bezpiecze┼ästwo osób kwestionuj─ůcych nie polega wy┼é─ůcznie na kwestii zarz─ůdzania ryzykiem (bezpiecze┼ästwem), ale dotyczy równie┼╝ innowacji i rozwoju. Je┼Ťli chcemy, aby pojawi┼éy si─Ö nowe pomys┼éy dotycz─ůce technik instrukta┼╝owych, koncepcji bezpiecze┼ästwa, projektowania sprz─Ötu lub praktyk ┼Ťrodowiskowych, musimy wspiera─ç bezpiecze┼ästwo osób kwestionuj─ůcych zaistnia┼éy ┼éad.

„Gdy nie ma tolerancji dla szczero┼Ťci, nie ma konstruktywnego sprzeciwu. Gdy nie ma konstruktywnego sprzeciwu, nie ma innowacji” – dr Timothy Clarke

Nale┼╝y zwróci─ç uwag─Ö, ┼╝e zwykle mamy tylko jedn─ů szans─Ö, aby wesprze─ç bezpiecze┼ästwo osób kwestionuj─ůcych. Je┼Ťli kto┼Ť zakwestionuje status quo i zostanie negatywnie skrytykowany lub odsuni─Öty, raczej nie odezwie si─Ö ponownie, co mo┼╝e oznacza─ç, ┼╝e zarówno bezpiecze┼ästwo jest zagro┼╝one, jak i obni┼╝ona zostanie innowacyjno┼Ť─ç. Chyba ┼╝e nie maj─ů nic do stracenia i maj─ů pasj─Ö do robienia tego! Jednak w pewnym momencie poddadz─ů si─Ö i odejd─ů…

Jak wi─Öc mo┼╝ecie zacz─ů─ç rozwija─ç bezpiecze┼ästwo psychiczne w waszych zespo┼éach, ze swoimi kursantami lub kolegami? Uzyskaj i przeka┼╝ opini─Ö. Trzy proste pytania, których mo┼╝na u┼╝y─ç:

  • Jedn─ů rzecz robi─Ö dobrze, dlaczego?
  • Jedn─ů rzecz, której musz─Ö robi─ç wi─Öcej i dlaczego?
  • Jedn─ů rzecz, której musz─Ö robi─ç mniej i dlaczego?


Omówcie obserwowalne zachowania i wp┼éyw jaki to na was wywiera. B─ůd┼║cie konkretni, unikajcie ogólników. Mo┼╝ecie pobra─ç przewodnik (wersja angloj─Özyczna) na ten temat tutaj.

Je┼Ťli chcecie dowiedzie─ç si─Ö wi─Öcej na ten temat, mo┼╝ecie skorzysta─ç z poni┼╝szych linków (wersje angloj─Özyczne):

Psychological Safety and Learning Behavior in Work Teams. Amy Edmondson. Administrative Science Quarterly, Vol. 44, No. 2 (Jun., 1999), pp. 350-383
https://liberationist.org/high-performing-teams-need-psychological-safety/ 
What Psychological Safety is Not. Amy Edmondson.

Uwagi:

- Zaufanie to przede wszystkim relacja 1 na 1, na przyk┼éad ufasz mi, ┼╝e robi─Ö co┼Ť, o co mnie prosi┼ée┼Ť, i ufam, ┼╝e dasz mi co┼Ť, co mog─Ö zrobi─ç lub ufam, ┼╝e zachowasz sekret.

- Bezpieczeństwo psychiczne to relacja 1 do wielu i wielu do 1.

Just Culture – Kultura Sprawiedliwa to uznanie, ┼╝e wszyscy jeste┼Ťmy omylni, niezale┼╝nie od do┼Ťwiadczenia i wiedzy, i ┼╝e kontekst ten nale┼╝y wzi─ů─ç pod uwag─Ö przy ocenie pope┼énionych b┼é─Ödów lub narusze┼ä, ale jednocze┼Ťnie tych, którzy dokonuj─ů sabota┼╝u, umy┼Ťlnego zaniedbania lub pogwa┼écenie korzy┼Ťci osobistych nale┼╝y odpowiednio ukara─ç.

Oryginalna wersja znajduje si─Ö na portalu The Human Diver „How safe is your diving?” Gareth Lock Marzec 06, 2020


Od autora:
Gdy rozpoczyna┼éem swoja przygod─Ö z nurkowaniem technicznym ponad 15 lat temu, mój instruktor powiedzia┼é „pozycja, trym, p┼éywalno┼Ť─ç, konfiguracja i umiej─Ötno┼Ť─ç reagowania na sytuacj─Ö, to tylko 20%. Pozosta┼ée 80% to g┼éowa”.
Przez lata szkolenia siebie oraz innych nurków na licznych kursach, wyst─Öpuj─ůc w roli instruktora oraz z wykszta┼écenia b─Öd─ůc psychologiem, nie mog─Ö nie doceni─ç wp┼éywu czynników ludzkich na jako┼Ť─ç i bezpiecze┼ästwo nurkowania. Znaczna wi─Ökszo┼Ť─ç wypadków nurkowych ostatnich lat, jest wynikiem zaniedbania, czy te┼╝ pomijania szeroko rozumianego wp┼éywu czynnika ludzkiego na bezpiecze┼ästwo nurkowania. Nie dotyczy to tylko samej sytuacji wypadku, ale przede wszystkim kultury, nauki, informacji, winy i wydolno┼Ťci ┼Ťrodowiska do dzielenia si─Ö w sposób rzeczowy informacj─ů, bez obarczania win─ů. W 2019 roku przeczyta┼éem ksi─ů┼╝k─Ö „Under Pressure Diving Deeper With Human Factors”. Nawi─ůza┼éem bli┼╝sz─ů wspó┼éprac─Ö z autorem – Garethem Lock’iem, w┼éa┼Ťcicielem „The Human Diver”. Zdecydowa┼éem si─Ö propagowa─ç filozofi─Ö Just Culture oraz postara─ç si─Ö u┼Ťwiadomi─ç wag─Ö wp┼éywu czynników ludzkich w nurkowaniu. Prezentuj─Ö artyku┼é, który ukaza┼é si─Ö na portalu thehumandiver.com, a w przygotowaniu jest równie┼╝ ksi─ů┼╝ka „Under Pressure”.

Andrzej Górnicki


Analiza wypadków, podejmowanie decyzji, b┼é─Ödy poznawcze, Gareth Lock 24 sierpnia 2019 tytu┼é orygina┼éu: Why ‘They should have’, ‘…could have’ or ‘I would have..’ do not improve diving safety

Gareth Lock, 25 lat sp─Ödzi┼é Royal Airforce jako instruktor samolotowy, nawigator, in┼╝ynier. Gareth za┼éo┼╝y┼é The Human Diver w styczniu 2016 roku, w odpowiedzi na braki w wiedzy i szkoleniu, zwi─ůzane z wp┼éywem czynników ludzkich oraz za┼éo┼╝eniami Just Culture w bran┼╝y nurkowej. Poprowadzi┼é ponad 350 kursów i 20 prezentacji dotycz─ůcych czynnika ludzkiego w nurkowaniu. Wydana w marcu 2019 r. ksi─ů┼╝ka ‚Under Pressure: Diving Deeper with Human Factors’ sprzeda┼éa si─Ö dotychczas w prawie trzech tysi─ůcach egzemplarzy. Gareth prowadzi portal The Human Diver, oraz blog, a tak┼╝e szkolenia i webinaria. Wi─Öcej informacji oraz oryginale wersje artyku┼éów znajdziecie na The Human Diver.

Andrzej Górnicki, instruktor nurkowania sportowego i technicznego. Wspó┼éautor warsztatów dotycz─ůcych bezpiecznego nurkowania na obiegu zamkni─Ötym. Z wykszta┼écenia psycholog i trener, zwi─ůzany ze szkoleniami umiej─Ötno┼Ťci mi─Ökkich. Absolwent studiów podyplomowych z Archeologii Podwodnej UW. Pracowa┼é jako instruktor, przewodnik i manager baz nurkowych w Portugali, Chorwacji, Norwegi, na Malcie, w Egipcie, Szwecji oraz w Polsce. T┼éumaczy materia┼éy szkoleniowe dla najwi─Ökszych organizacji szkol─ůcych i certyfikuj─ůcych nurków. Autor artyku┼éów zwi─ůzanych z nurkowaniem. Od lat zaanga┼╝owany w rozpowszechnianie najnowszej wiedzy i trendów w nurkowaniu. Aktywnie wspiera konferencj─Ö nurkowania technicznego Baltictech.