Uwaga selektywna istnieje! 5 wskaz├│wek, jak zwi─Ökszy─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjn─ů w nurkowaniu

- polish andrzej g├│rnicki praca zespo┼éowa przyw├│dztwo ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjna Mar 05, 2024

Niedawno znajomy ze stra┼╝y po┼╝arnej zapyta┼é mnie, czy gdybym móg┼ébym wybra─ç jeden element ze  szkole┼ä dotycz─ůcych czynników ludzkich na rok 2024, to co by to by┼éo? Nie mia┼éem ┼╝adnych w─ůtpliwo┼Ťci co odpowiedzie─ç: „┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjna"

Public Safety Diver

Uwaga jest ograniczona

┼Üwiadomo┼Ť─ç sytuacyjna sta┼éa si─Ö ofiar─ů naszych wspó┼éczesnych czasów. Wida─ç to wsz─Ödzie - ludzie w┼é─ůczaj─ů si─Ö do ruchu, b─Öd─ůc skupieni na swoich telefonach, kierowcy przeje┼╝d┼╝aj─ů przez znak stopu, patrz─ůc na co┼Ť w swoich pojazdach. Sta┼éo si─Ö to na tyle problemem bezpiecze┼ästwa publicznego, ┼╝e niektóre miasta umie┼Ťci┼éy znaki nakazuj─ůce ludziom patrze─ç w gór─Ö, gdy poruszaj─ů si─Ö po ruchliwych ulicach; opracowano nawet aplikacj─Ö przypominaj─ůc─ů o tym. Jeste┼Ťmy przyzwyczajeni, ┼╝e technologia poinformuje nas o rzeczach wa┼╝nych, lub ostrze┼╝e gdy zbli┼╝amy si─Ö do granicy bezpiecze┼ästwa.

Brak ┼Ťwiadomo┼Ťci sytuacyjnej sta┼é si─Ö sta┼éym i wszechobecnym stanem - powa┼╝nym problemem dla spo┼éecze┼ästwa, a co za tym idzie, równie┼╝ dla nurków.

Uwaga jest ograniczona. Wszyscy na pewnym poziomie, zdajemy sobie z tego spraw─Ö, ale cz─Östo zachowujemy si─Ö tak, jakby┼Ťmy mogli robi─ç niezliczon─ů ilo┼Ť─ç rzeczy naraz. Uwaga spoiler: nie mo┼╝emy.  

W blasku reflektorów

Cz─Östo powtarzamy, ┼╝e ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjna wymaga zwi─Ökszonej uwagi. ┼╗e musimy by─ç bardziej uwa┼╝ni. Ale czy mo┼╝na by─ç bardziej uwa┼╝nym. Jeste┼Ťmy na tyle uwa┼╝ni, na ile mo┼╝emy by─ç. Ale nasze zasoby poznawcze s─ů obci─ů┼╝one wieloma zadaniami równocze┼Ťnie. Kontrol─ů p┼éywalno┼Ťci, nawigacj─ů, wykonywaniem zadania - np rozwijaniem por─Öczówki, ob┼ésug─ů sprz─Ötu, komunikacj─ů z partnerami, ┼Ťwiadomo┼Ťci─ů gdzie znajduj─ů si─Ö poszczególni cz┼éonkowie zespo┼éu itp. A wi─Öc po┼Ťwi─Öcenie wi─Öcej uwagi jednej czynno┼Ťci, b─Ödzie oznacza┼éo ograniczenie jej w innym miejscu. Gdy dochodzi do sytuacji nieoczekiwanej,  musimy zrównowarzy─ç, to co si─Ö dzieje z wieloma innymi istniej─ůcymi czynnikami.

 Próby zobaczenia wszystkiego naraz, i wykonywania wielu zada┼ä jednocze┼Ťnie b─Ödzie wp┼éywa─ç na nasz─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjn─ů. Dobra ┼Ťwiadomo┼Ť─ç wymaga zasobów poznawczych, skupienia uwagi jak reflektor na ka┼╝dym aspekcie zdarzenia. Po┼Ťwi─Öcaj─ůc czas na prawdziwe spojrzenie przed podj─Öciem decyzji, co robimy dalej. Dzi─Öki praktyce mo┼╝na to osi─ůgn─ů─ç stosunkowo sprawnie i b─Ödzie bardziej skuteczne ni┼╝ próba wykonywania wielu czynno┼Ťci na raz. Wa┼╝ne jest aby, dokona─ç poprawnej analizy, a nie pochopnej decyzji.

Jednym ze sposobów uwalniania naszych zasobów jest podzia┼é na role i delegowanie zada┼ä. Je┼╝eli inni cz┼éonkowie zespo┼éu, mog─ů wykonywa─ç lub chocia┼╝ weryfikowa─ç wykonanie zada┼ä, my mo┼╝emy mie─ç wi─Öcej 'uwagi do po┼Ťwi─Öcenia' aby prawid┼éowo oceni─ç sytuacj─Ö. Dodatkowo, ka┼╝dy z czlonków zespo┼éu b─Ödzie mia┼é swoj─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjn─ů aby roz┼Ťwietli─ç ciemno┼Ť─ç niepewno┼Ťci.

Nasz umys┼é b─Ödzie stale przetwarza┼é pytania podczas absorbowania sceny: Co si─Ö dzieje? Czy dzieje si─Ö co┼Ť czego nie wida─ç st─ůd? Czy wszyscy s─ů ┼Ťwiadomi tego, co si─Ö dzieje? Co wydarzy┼éo si─Ö przed chwil─ů? To dodatkowo zwi─Öksza ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjn─ů, poniewa┼╝ w naturalny sposób badamy potencjalne korzy┼Ťci i pu┼éapki wynikaj─ůce z pocz─ůtkowej oceny.

Pi─Ö─ç ─çwicze┼ä wspomagaj─ůcych ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjn─ů

┼Üwiadomo┼Ť─ç sytuacyjna ma kluczowe znaczenie dla bezpiecznego i skutecznego reagowania w sytuacjach awaryjnych. B─Ödzie to zawsze mia┼éo znaczenie dla ca┼éego zespo┼éu. Oto, jak mo┼╝na szkoli─ç i ─çwiczy─ç, czujno┼Ť─ç oraz spostrzegawczo┼Ť─ç podczas nurkowania.

  1. Sprawd┼║, jak trudna mo┼╝e by─ç wielozadaniowo┼Ť─ç. Pierwszym krokiem w szkoleniu nurków, aby byli bardziej ┼Ťwiadomi, jest pokazanie, jak bardzo selektywna mo┼╝e by─ç ich uwaga, gdy koncentruj─ů si─Ö na zadaniu. Demonstracja  prostych ─çwicze┼ä mo┼╝e sprawi─ç, ┼╝e cz┼éonkowie zespo┼éów nurkowych, b─Öd─ů bardziej otwarci na popraw─Ö w┼éasnej ┼Ťwiadomo┼Ťci sytuacyjnej. Spróbujcie rzuca─ç do siebie pi┼ék─Ö lub dwie i w tym samym czasie odpowiada─ç na pytania zadawane niespodziewanie przez innych graczy. Warto równie┼╝ zapozna─ç si─Ö z eksperyment z  gorylem dotycz─ůcym selektywnej uwagi przeprowadzony przez profesora Daniela Simonsa.
  2. Aktywny trening ┼Ťwiadomo┼Ťci sytuacyjnej mo┼╝e przybiera─ç ró┼╝ne formy. Mo┼╝e obejmowa─ç zabawne ─çwiczenia, takie jak poproszenie ludzi o sp─Ödzenie pi─Öciu minut w kuchni (lub innym pomieszczeniu) i zapisanie trzech rzeczy, których nigdy wcze┼Ťniej tam nie zauwa┼╝yli. Tak naprawd─Ö nie ma znaczenia, co osoby wymy┼Ťl─ů w tym ─çwiczeniu; chodzi o to, aby sp─Ödzili czas uwa┼╝nie przygl─ůdaj─ůc si─Ö obszarowi, który w innym przypadku uwa┼╝aj─ů za oczywisty i zdali sobie spraw─Ö z tego, co wcze┼Ťniej przeoczyli. Warto równie┼╝ porówna─ç zapisy pomi─Ödzy cz┼éonkami zespo┼éu.
  3. Szkolenia w oparciu o scenariusz. Daj zespo┼éowi do wykonania jakie┼Ť zadanie, np po┼éo┼╝enie liny por─Öczowej, a na ich drodze umie┼Ť─ç co┼Ť niespodziewanego. Np. inn─ů lin─Ö, lub informacj─Ö z zadaniami. Zobacz czy nurkowie w ogóle zwróc─ů na to uwag─Ö i jak zareaguj─ů
  4. Zach─Öcaj swój zespó┼é do przekazywania jak najbardziej obszernych informacji dotycz─ůcych nurkowania i przygotowa┼ä. Mo┼╝na w tym celu wykorzysta─ç struktur─Ö DEBrIEF. Jedna osoba nigdy nie b─Ödzie widzia┼éa, ani wiedzia┼éa wszystkiego, co zasz┼éo. Bardzo wa┼╝ne jest poznanie ró┼╝nych perspektyw. Zespo┼éy powinny szkoli─ç wszystkich swoich cz┼éonków w przedstawianiu kontekstu i wlasnej perspektywy. Wa┼╝ne jest budowanie poczucia bezpiecze┼ästwa psychologicznego, aby mieli oni pewno┼Ť─ç siebie i czuli si─Ö bezpiecznie aby dzieli─ç si─Ö tym co widzieli
  5. Nie post─Öpujcie zbyt szybko. Zasada w nurkowaniu mówi: "Zatrzymaj si─Ö, oddychaj i my┼Ťl" a dopiero pó┼║niej dzia┼éaj. Mimo ┼╝e jest nam powtarzana od pierwszego kursu, to cz─Östo skupieni na zadaniu lub przyt┼éoczeni w┼éasn─ů potrzeb─ů dzia┼éania zapominamy o tych podstawach. Zwolnienie w sytuacji awaryjnej mo┼╝e by─ç sprzeczne z intuicj─ů, ale nawet drobne poprawy na tym etapie, mog─ů mie─ç du┼╝e znaczenie. Zaledwie kilka sekund pozwalaj─ůcych na przetworzenie informacji i lepsza  ocena tego, na co widzicie, mo┼╝e stanowi─ç ró┼╝nic─Ö mi─Ödzy ┼╝yciem a ┼Ťmierci─ů.W sytuacjach kluczowych, niebezpiecznych czy nieodwracalnych konieczne jest zwolnienie i dokladna analiza, a wybór potwierdzony przez cz┼éonków zespo┼éu.

Spraw, by ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sta┼éa si─Ö nawykiem

Ludzk─ů natur─ů jest pragnienie przewidywalno┼Ťci i ch─Ö─ç posiadania racji, ale te tendencje cz─Ö┼Ťciej ograniczaj─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç sytuacyjn─ů, prowadz─ůc nas na manowce, tego co znamy lub rozpoznajemy. Wa┼╝ne jest, aby liderzy cenili i zach─Öcali cz┼éonków zespo┼éu do zwracania uwagi na wszystko podczas przygotowa┼ä, planowania i nurkowania oraz zwracania uwagi, gdy co┼Ť wydaje si─Ö nietypowe.

┼Üwiadomo┼Ť─ç sytuacyjna jest wa┼╝nym elementem bezpiecze┼ästwa. Chod─ç mo┼╝emy czu─ç si─Ö pewnie, wykonuj─ůc wiele zada┼ä jednocze┼Ťnie, warto koncentrowa─ç si─Ö i weryfikowa─ç informacje krytyczne dla naszego bezpiecze┼ästwa. Zwracaj uwag─Ö. G┼é─Öboko┼Ť─ç, czas, miejsce, gaz, zespó┼é. Nawi─ůzuj kontakt z cz┼éonkami w zespole, nie tylko potwierdzenie ich obecno┼Ťci.  Naprawd─Ö rozgl─ůdaj si─Ö i ch┼éo┼ä to, na co patrzysz, zadawaj sobie pytania: „Co zrobi─Ö je┼╝eli teraz strac─Ö gaz, je┼╝eli widoczno┼Ť─ç spadnie do zera, je┼╝eli nie ma cz┼éonków zespo┼éu...". Niech to stanie si─Ö nawykiem, nie tylko w sytuacjach awaryjnych, ale tak┼╝e podczas zwyk┼éych nurkowa┼ä. 


Andrzej jest instruktorem nurkowania technicznego i nurkowania na obiegach zamkni─Ötych. Pracuje jako konsultant do spraw bezpiecze┼ästwa i wydajno┼Ťci w bran┼╝y nurkowej. Z wykszta┼écenia jest psychologiem ze specjalizacj─ů w psychologii spo┼éecznej i psychologii bezpiecze┼ästwa. Jego g┼éówne zainteresowania w tych dziedzinach zwi─ůzane s─ů z wydajno┼Ťci─ů cz┼éowieka w ekstremalnych ┼Ťrodowiskach oraz budowaniem zespo┼éów o wysokiej wydajno┼Ťci.  Andrzej uko┼äczy┼é studia podyplomowe w zakresie archeologii podwodnej i zdoby┼é do┼Ťwiadczenie w roli osoby odpowiedzialnej za bezpiecze┼ästwo nurkowania w projektach naukowych- DSO. Od 2023 roku jest instruktorem Human Factors, prowadzi polski oddzia┼é The Human Factors. www.podcisnieniem.com.pl