Co znaczy 'bezpieczne'? Jak okre┼Ťlamy bezpiecze┼ästwo w nurkowaniu?

- polish andrzej g├│rnicki gareth lock kultura bezpiecze┼ästwa podejmowanie decyzji ryzyko zarz─ůdzanie ryzykiem May 13, 2023

Kiedy idziecie nurkowa─ç, czy w ogóle zastanawiacie si─Ö nad tym, co oznacza 'bezpieczne'? Bezpiecze┼ästwo mo┼╝e oznacza─ç ró┼╝ne rzeczy dla ró┼╝nych osób. Nurkowanie na rafie na g┼é─Öboko┼Ťci 10 metrów dla niektórych jest obarczone pewnym ryzykiem, by─ç mo┼╝e ze wzgl─Ödu na ┼╝yj─ůce tam gatunki zwierz─ůt lub wyst─Öpuj─ůce pr─ůdy czy fale. Nurkowanie na wraku na 30 metrach z okre┼Ťlonym stopniem penetracji zawiera pewne elementy ryzyka, mo┼╝e to by─ç bardzo s┼éaba widoczno┼Ť─ç lub ryzyko zawalenia si─Ö konstrukcji, co mo┼╝e spowodowa─ç uwi─Özienie nurków lub zagubienie si─Ö w ┼Ťrodku bez liny i utrat─Ö gazu. Nurkowanie w jaskini niesie ze sob─ů pewne ryzyka, zgubienie liny, s┼éab─ů widoczno┼Ť─ç i utrat─Ö gazu. Postrzeganie i akceptacja ryzyka jest decyduj─ůca przy okre┼Ťlaniu „bezpiecze┼ästwa".

Akceptowalny poziom ryzyka zale┼╝y od ka┼╝dego z nas, w danym momencie, bior─ůc pod uwag─Ö nasz poziom wyszkolenia, umiej─Ötno┼Ťci i wiedz─Ö. A co z sytuacj─ů, gdy nie mamy do┼Ťwiadczenia? Kiedy jeste┼Ťmy nowicjuszami, nie mamy poj─Öcia, czym jest akceptowalny poziom ryzyka. Chcemy wierzy─ç, ┼╝e jest ono bliskie zeru i wierzymy, ┼╝e instruktor lub centrum nurkowe zarz─ůdza ryzykiem za nas. A poza tym, je┼Ťli co┼Ť pójdzie nie tak, mamy ubezpieczenie, aby nas zabezpieczy─ç (a je┼Ťli jeste┼Ťcie w USA, prawdopodobnie mo┼╝ecie kogo┼Ť pozwa─ç!).

Jak w rzeczywisto┼Ťci wygl─ůda „bezpiecze┼ästwo"?

Przedstawiona struktura pochodz─ůca z publikacji na temat bezpiecze┼ästwa w opiece zdrowotnej podkre┼Ťla, ┼╝e istniej─ů ró┼╝ne perspektywy, gdy rozwa┼╝a si─Ö, jak podej┼Ť─ç do napotykanego ryzyka. Widzimy, ┼╝e ró┼╝ne dziedziny maj─ů ró┼╝ne poziomy akceptowalnego ryzyka oraz ró┼╝ne sposoby post─Öpowania w opiece zdrowotnej:

  • Wysokiej Adaptacyjno┼Ťci. W tym przypadku zespo┼éy i organizacje podejmuj─ů ryzyko, poniewa┼╝ wiedz─ů, ┼╝e nie mog─ů kontrolowa─ç kontekstu, w którym dzia┼éaj─ů.
  • Wysokiej Niezawodno┼Ťci. Tutaj nacisk k┼éadzie si─Ö na zarz─ůdzanie ryzykiem, poniewa┼╝ istnieje nieod┼é─ůczne ryzyko, które powinno by─ç „kontrolowane" poprzez procesy i procedury. 
  • Wysokiego Bezpiecze┼ästwa. W tym przypadku konsekwencje niepowodzenia s─ů ogromne i nale┼╝y ich unika─ç poprzez ogromne inwestycje.

Gdzie plasuje si─Ö bran┼╝a nurkowa? Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e w przestrzeni Wysokiej Adaptacyjno┼Ťci, ale czy bran┼╝a zachowuje si─Ö w ten sposób pod wzgl─Ödem strategii i praktyk zarz─ůdzania ryzykiem? Liczby na dole odnosz─ů si─Ö do katastrofalnych awarii w okre┼Ťlonym czasie. Problem, jaki mamy w nurkowaniu, polega na tym, ┼╝e nie mamy rzetelnych danych liczbowych dotycz─ůcych ryzyka. Mamy do┼Ť─ç przybli┼╝one wyobra┼╝enie o liczbie ofiar ┼Ťmiertelnych rocznie na poziomie globalnym (co najmniej 180), ale nie mamy poj─Öcia o liczbie nurkowa┼ä, które s─ů wykonywane, ani nie wiemy, ilu jest aktywnych nurków. Jaki jest wi─Öc wska┼║nik wypadkowo┼Ťci w nurkowaniu? Cz─Östo podawana liczba to 1:200 000 (przypadki ┼Ťmiertelne na ilo┼Ť─ç nurkowa┼ä), ale nie uda┼éo mi si─Ö do tej pory znale┼║─ç oryginalnych danych ┼║ród┼éowych na ten temat.

Bezpiecze┼ästwo nurkowania jest cz─Östo mierzone liczb─ů wypadków ┼Ťmiertelnych, które si─Ö zdarzaj─ů. Problem z tak─ů metryk─ů polega na tym, ┼╝e zawiera ona bardzo wiele zmiennych. Kiedy liczby rosn─ů lub malej─ů, mo┼╝na twierdzi─ç, ┼╝e jest to spowodowane jak─ů┼Ť „interwencj─ů", ale bior─ůc pod uwag─Ö liczb─Ö zmiennych, jest ma┼éo prawdopodobne, ┼╝e jest to spowodowane jedn─ů „interwencj─ů". Tak samo jak twierdzenie, ┼╝e chorob─Ö dekompresyjn─ů mo┼╝na skutecznie kontrolowa─ç poprzez zmian─Ö warto┼Ťci ustawie┼ä Gradient Factorów, zapominaj─ůc o licznych innych czynnikach fizjologicznych i ┼Ťrodowiskowych, maj─ůcych znaczenie.

Czy za „bezpieczne" nurkowanie uznaliby┼Ťmy takie, w którym wszyscy wracaj─ů na ┼éód┼║/l─ůd, po nurkowaniu, które nie zako┼äczy┼éo si─Ö dla nikogo uszczerbkiem fizycznym lub psychicznym, a sprz─Öt jest w takiej konfiguracji, w jakiej powinien by─ç, tzn. nie wyst─ůpi┼éy ┼╝adne sytuacje typu „brak gazu", czy te┼╝ sprz─Öt nie zosta┼é porzucony lub uszkodzony z powodu awarii?

Czy za „bezpieczne" powinni┼Ťmy uzna─ç taki sposób planowanie i prowadzenia nurkowania, aby w przypadku wyst─ůpienia niepo┼╝─ůdanego zdarzenia, zespó┼é by┼é w stanie bezpiecznie ponie┼Ť─ç pora┼╝k─Ö?

Jak cz─Östo sprawdzacie skuteczno┼Ť─ç swoich planów awaryjnych lub ratunkowych? Jak cz─Östo ─çwiczycie wynurzanie z g┼é─Öboko┼Ťci? Uwzgl─Ödniaj─ůc sytuacj─Ö braku gazu, kontroluj─ůc pr─Ödko┼Ť─ç wynurzania, zgodn─ů z waszym za┼éo┼╝onym planem zu┼╝ycia gazów? Kiedy ostatnio ─çwiczyli┼Ťcie podejmowanie ofiary na ┼éód┼║ przy z┼éej pogodzie? Kiedy ostatni raz ─çwiczyli┼Ťcie procedur─Ö zagubienia nurka, na wodach otwartych (lub w jaskini)? Na podstawowym poziomie, kiedy ostatnio praktykowali┼Ťcie zrzucanie balastu na powierzchni? Jak cz─Östo prowadzicie omówienie, aby sprawdzi─ç, gdzie co┼Ť nie dzia┼éa i trzeba si─Ö tym zaj─ů─ç?

Wiele organizacji wprowadza 'ocen─Ö ryzyka' jako sposób na pokazanie, jak zarz─ůdzaj─ů ryzykiem. Te oceny ryzyka powinny by─ç wykorzystywane do wprowadzania procesów i narz─Ödzi w celu zminimalizowania prawdopodobie┼ästwa wyst─ůpienia niekorzystnego zdarzenia. Jednak w wielu przypadkach s─ů to tylko „wymy┼Ťlone dokumenty", które w bardzo niewielkim stopniu przypominaj─ů to, co dzieje si─Ö w programie szkolenia nurków, poniewa┼╝ za┼éo┼╝enia przyj─Öte w ocenie ryzyka nie zosta┼éy zweryfikowane. I w wi─Ökszo┼Ťci przypadków nie ma to znaczenia, bo nic z┼éego si─Ö nie zdarza, a wady systemu nie s─ů ujawniane. Podczas gdy nie ma to znaczenia w DANYM momencie, nara┼╝a to zespó┼é/instruktora na pora┼╝k─Ö w przysz┼éo┼Ťci, poniewa┼╝ tworzy fa┼észywe poczucie bezpiecze┼ästwa, powstaje wyobra┼╝enie, ┼╝e dokumentacja odpowiada rzeczywisto┼Ťci i pokrywa ryzyko, które mo┼╝e wyst─ůpi─ç.

 

 

Ka┼╝dy z nas b─Ödzie mia┼é w┼éasne wyobra┼╝enie o tym, co znaczy 'bezpieczne' i jak mo┼╝na to zmierzy─ç. Chcia┼ébym Was poprosi─ç, aby┼Ťcie zatrzymali si─Ö i zastanowili, co oznacza „bezpiecze┼ästwo" i „bezpieczne" w kontek┼Ťcie Waszego nurkowania. Zawsze b─Ödzie istnia┼éo nieod┼é─ůczne ryzyko w dzia┼éalno┼Ťci, któr─ů kochamy - w ko┼äcu jeste┼Ťmy w ┼Ťrodowisku, które nie podtrzymuje funkcji ┼╝yciowych - ale nagroda jest cz─Östo warta ryzyka. Mamy okazj─Ö zobaczy─ç i do┼Ťwiadczy─ç rzeczy, których wielu innych nie ma. Jednocze┼Ťnie musimy zrozumie─ç, ┼╝e nie trzeba wiele, aby z pi─Öknego, przyjemnego nurkowania przej┼Ť─ç do czego┼Ť, co jest przera┼╝aj─ůce, jak utkni─Öcie na wraku przy zerowej widoczno┼Ťci i brak pomys┼éu na wyj┼Ťcie.

Co zrobi─ç, aby stworzy─ç „bezpieczne" nurkowanie? Sk─ůd wiadomo, ┼╝e nurkowanie by┼éo 'bezpieczne'? Nie ulegajmy uprzedzeniom dotycz─ůcym wyniku lub dotkliwo┼Ťci, gdy zastanawiamy si─Ö nad nurkowaniem...

Zasadniczo, mamy indywidualnie skonstruowany pogl─ůd na temat 'bezpiecze┼ästwa'. Mamy równie┼╝ spo┼éecznie skonstruowany pogl─ůd na temat „bezpiecze┼ästwa" oparty na naszych interakcjach z innymi. Problemy mog─ů si─Ö pojawi─ç, gdy istnieje rozbie┼╝no┼Ť─ç pomi─Ödzy indywidualnie skonstruowanym pogl─ůdem na temat „bezpiecze┼ästwa" a konstrukcj─ů „bezpiecze┼ästwa" w zespole i nie ma psychologicznie bezpiecznego ┼Ťrodowiska, w którym mo┼╝na zada─ç pytanie - jak radzimy sobie z tym, co dzieje si─Ö ┼║le?


Gareth Lock jest w┼éa┼Ťcicielem The Human Diver, niszowej firmy skupionej na kszta┼éceniu i rozwijaniu nurków, instruktorów i powi─ůzanych zespo┼éów, aby mogli osi─ůga─ç wysok─ů wydajno┼Ť─ç. Je┼Ťli chcia┼éby┼Ť pog┼é─Öbi─ç swoje do┼Ťwiadczenie nurkowe, rozwa┼╝ udzia┼é w kursie wprowadzaj─ůcym online, który zmieni twoje podej┼Ťcie do nurkowania, poniewa┼╝ bezpiecze┼ästwo zale┼╝y od tego jak jest postrzegane, odwied┼║ stron─Ö internetow─ů.

Andrzej jest instruktorem nurkowania technicznego i nurkowania na obiegach zamkni─Ötych. Pracuje jako konsultant do spraw bezpiecze┼ästwa i wydajno┼Ťci w bran┼╝y nurkowej. Z wykszta┼écenia jest psychologiem ze specjalizacj─ů w psychologii spo┼éecznej i psychologii bezpiecze┼ästwa. Jego g┼éówne zainteresowania w tych dziedzinach zwi─ůzane s─ů z wydajno┼Ťci─ů cz┼éowieka w ekstremalnych ┼Ťrodowiskach oraz budowaniem zespo┼éów o wysokiej wydajno┼Ťci.  Andrzej uko┼äczy┼é studia podyplomowe w zakresie archeologii podwodnej i zdoby┼é do┼Ťwiadczenie w roli osoby odpowiedzialnej za bezpiecze┼ästwo nurkowania w projektach naukowych- DSO. Od 2023 roku jest instruktorem Human Factors, prowadzi polski oddzia┼é The Human Factors. www.podcisnieniem.com.pl